Гносеология


Гносеология
Гносеология (гр. gnosis – білім, таным+logos – түсінік, ілім) – таным туралы ілім, таным теориясымен айналысатын философияның тарауы, бөлімі. Эпистемологиядан (ғылым теориясынан) айырмашылығы таным процесін таным субъектісінің (зерттеушінің) таным объектісіне (зерттелетін объектіге) қатынастары тұрғысынан қарастырады. Танымды талдаудың негізгі гносеологиялық сұлбасы (схемасы) ақыл мен ерік (жігер, қайрат) берілген субъект пен оған қарсы тұратын, субъектінің санасы мен еркінен тәуелсіз және онымен тек танымдық (немесе практикалық-танымдық) қатынаспен байланысқан табиғаттың объектісін қамтиды.
Гносеологиялық проблематиканың негізгі шеңбері танымның субъектісі мен объектісін интерпретациялау (түсіндіру), танымдық процестің құрылымы, ақиқат және оның критерийінің, таным формалары мен әдістерінің проблемалары төңірегінде болады. Бір жағынан, метафизикадан бас тарту және, екінші жағынан, жаратылыстану ғылымдарының қарқынды дамуы әлемге атап айтқанда танымдық қатынасты философияның ортасына қойды, ұсынды.
19 ғ. аяғынан классикалық философияның негіздерін сынау дәстүрлі көзқарастардың күйреуіне және "өзін-өзі танушы" және "оңашаланған"
("изолированный") субъект абстракцияларынан бас тартуға әкелді. Танымның қазіргі заманғы зерттеулері субъект-объектілік схемалардың шектеулерін бекіте отырып, басқа құрылымдық бөлшектеулер мен абстракцияларды негізгі, бастапқы етіп енгізеді: пәндік қызмет ("практика"), мәдени норма ("парадигма"), тіл және басқалар. Мұндай жағдайда дәстүрлі гносеологиялық проблематика кеңірек социомәдениеттік контексте және соған сәйкес ұғымдардың кең жүйесіне қосылады. Гносеологияның шеңберінде ғылым әдіснамасы мен эпистемология орталық позицияны алады.

Философиялық терминдердің сөздігі. - Павлодар: ПМПИ. . 2011.

Синонимы:

Смотреть что такое "Гносеология" в других словарях:

  • гносеология — гносеология …   Орфографический словарь-справочник

  • ГНОСЕОЛОГИЯ — (греч. gnosis знание, и logos слово). Теория познания; занимающаяся исследованием возникновения, сложения и границ человеческого познания. Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка. Чудинов А.Н., 1910. ГНОСЕОЛОГИЯ [< гр. gnosis… …   Словарь иностранных слов русского языка

  • ГНОСЕОЛОГИЯ —         см. Теория познания. Философский энциклопедический словарь. М.: Советская энциклопедия. Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов. 1983. ГНОСЕОЛОГИЯ …   Философская энциклопедия

  • гносеология —     ГНОСЕОЛОГИЯ, эпистемология     ГНОСЕОЛОГИЧЕСКИЙ, эпистемологический …   Словарь-тезаурус синонимов русской речи

  • ГНОСЕОЛОГИЯ — (от греч. gnosis познание и ...логия) то же, что теория познания …   Большой Энциклопедический словарь

  • ГНОСЕОЛОГИЯ — (греч. gnosis знание, logos учение) философская дисциплина, занимающаяся исследованиями, критикой и теориями познания, теория познания как таковая. В отличие от эпистемологии, Г. рассматривает процесс познания с точки зрения отношений субъекта… …   История Философии: Энциклопедия

  • ГНОСЕОЛОГИЯ — (греч. gnosis знание, logos учение) философская дисциплина, занимающаяся исследованиями, критикой и теориями познания, теория познания. В отличие от эпистемологии, Г. рассматривает процесс познания с точки зрения отношений субъекта познания… …   Новейший философский словарь

  • ГНОСЕОЛОГИЯ — ГНОСЕОЛОГИЯ, гносеологии, мн. нет, жен. (от греч. gnosis знание и logos учение) (филос.). Наука об источниках и границах человеческого познания; то же, что теория познания. Толковый словарь Ушакова. Д.Н. Ушаков. 1935 1940 …   Толковый словарь Ушакова

  • ГНОСЕОЛОГИЯ — ГНОСЕОЛОГИЯ, и, жен. В философии: теория познания. | прил. гносеологический, ая, ое. Толковый словарь Ожегова. С.И. Ожегов, Н.Ю. Шведова. 1949 1992 …   Толковый словарь Ожегова

  • гносеология — сущ., кол во синонимов: 3 • теория познания (1) • философия (40) • эпистемология …   Словарь синонимов

  • Гносеология — или гнозеология (более употребителен термин учение опознании, Erkenntnisslehre) философская дисциплина, исследующая вопросо возможности и условиях истинного знания …   Энциклопедия Брокгауза и Ефрона

Книги

Другие книги по запросу «Гносеология» >>


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.